ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ
ΤΟΜΕΑΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΥΔΡΟΔΥΝΑΜΙΚΗΣ
Καθηγητής Γ. Γρηγορόπουλος
Τηλ.: 210-772 1036, fax: 210-772 1032
e_mail: gregory@central.ntua.gr
Αθήνα, 8η Δεκεμβρίου 2007
ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ
Ομιλία στην 9η Επιμελητηριακή Συνδιάσκεψη Μεταφορών
Κυρίες και κύριοι,
Η χώρα μας χαρακτηρίζεται από ένα εκτεταμένο σύμπλεγμα 3000 νησιών, 200 περίπου από τα οποία είναι μόνιμα κατοικημένα και τα μισά από αυτά εξυπηρετούνται από 200 πλοία μικρού, μεσαίου και μεγάλου μεγέθους. Επιπλέον, η ακτογραμμή της ηπειρωτικής χώρας είναι τεράστια (περίπου 4000 km) σε σχέση με την έκτασή της. Η εξυπηρέτηση των νησιών, όσον αφορά τη διακίνηση επιβατών και τη μεταφορά αγαθών γίνεται κατά κύριο λόγο διά θαλάσσης και ένα μικρό μόνο ποσοστό κατέχουν οι αεροπορικές μεταφορές. Επιπλέον, οι θαλάσσιες μεταφορές καταλαμβάνουν ένα μικρό, πλην όμως όχι αμελητέο μερίδιο στη διακίνηση ανθρώπων και εμπορευμάτων ανάμεσα σε παράκτιους προορισμούς.
Για πολλά χρόνια, οι θαλάσσιες συγκοινωνίες παρέμεναν ένα αργό μέσο μεταφοράς στο οποίο κατέφευγε κανείς συνήθως όταν δεν διέθετε εναλλακτική αξιόπιστη δυνατότητα μετακίνησης. Η απουσία ελκυστικότητας της θαλάσσιας μεταφοράς καθυστέρησε και την ανάπτυξη των υπηρεσιών που συνδέονται με αυτή (έκδοση εισιτηρίων, συνδυασμένη μεταφορά, κρατήσεις θέσεων, κλπ.). Επιπλέον, οι τιμές των εισιτηρίων όσον αφορά τις εγχώριες μετακινήσεις, ελέγχονταν από το κράτος, με συνέπεια ο ανταγωνισμός των πλοιοκτητών της ακτοπλοΐας να εξαντλείται στην εξασφάλιση προνομιακών γραμμών με ιδιαίτερη κίνηση. Στις γραμμές αυτές, όμως, δρομολογούσαν παλαιά πλοία, κατάλληλα μετασκευασμένα ώστε να ικανοποιούν τις απαιτήσεις αξιοπλοΐας, έστω και αν οι επιβάτες δεν απολάμβαναν ένα ευχάριστο περιβάλλον ταξιδίου. Έτσι, εξασφάλιζαν κέρδος παρά τη χαμηλή τιμή των ναύλων, ενώ μερίδιο από το ναύλο εισέπραττε και το κράτος μέσω των διαφόρων δικαιωμάτων που περιείχαν οι τιμές των εισιτηρίων. Από την άλλη πλευρά, το κράτος αναγκάζεται να επιδοτεί τις γραμμές που εξυπηρετούν νησιά με περιορισμένες ανάγκες διακίνησης επιβατών και εμπορευμάτων, ώστε να εξασφαλίσει τη σύνδεσή τους με την ηπειρωτική χώρα. Σαν επιστέγασμα όλων αυτών, η ισχύς του cabotage απέτρεπε την είσοδο στην εγχώριες γραμμές οποιουδήποτε αλλοδαπού ανταγωνιστή.
Ήδη κατά τα τελευταία δεκαετία αφ’ ενός η απόφαση της πολιτείας για άρση του cabotage και την εισαγωγή συνθηκών ελεγχόμενου ανταγωνισμού και αφ’ ετέρου η δρομολόγηση στις ευρωπαϊκές θαλάσσιες συγκοινωνίες ταχυπλόων σκαφών νέας τεχνολογίας αναβάθμισαν το ρόλο των θαλάσσιων μεταφορών και κάλυψαν μεγάλο μέρος του κενού που υπήρχε ανάμεσα στις θαλάσσιες και τις αεροπορικές μεταφορές. Φυσικά, η σημαντική αύξηση της ταχύτητας των Ε/Γ πλοίων, η οποία για μερικούς κοντινούς προορισμούς εκμηδενίζει τη διαφορά του χρόνου διακίνησης σε σχέση με τη μεταφορά με αεροπλάνο, δεν είναι εφικτή χωρίς κάποια επιβάρυνση του κόστους μεταφοράς.
Με αυτά τα δεδομένα, είναι πλέον άμεση η ανάγκη αναμόρφωσης των θαλάσσιων μεταφορών που θα περιλαμβάνει:
• Ορθολογιστικό προσδιορισμό ενός ανωτάτου ορίου του ναύλου, με βάση το πραγματικό κόστος της μεταφοράς σε συνάρτηση με το χρόνο. Ο ναύλος θα διαμορφώνεται με βάση τον ελεύθερο ανταγωνισμό.
• Εισαγωγή σύγχρονων πρακτικών όσον αφορά την κράτηση θέσεων και την έκδοση εισιτηρίων, μια διαδικασία που είναι ήδη σε εξέλιξη με βάση πρόσφατη προκήρυξη του προγράμματος της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) του ΥΠΑΝ για τις ευφυείς μεταφορές.
• Εισαγωγή συστήματος συνδυασμένων μεταφορών ανθρώπων και οχημάτων με τη μετατροπή μερικών από τους λιμένες σε κομβικούς (hubs) και την έκδοση ενιαίου εισιτηρίου με βάση την προέλευση και τον προορισμό. Τα μεγαλύτερα πλοία θα μεταφέρουν του επιβάτες στους κομβικούς λιμένες, ενώ μικρότερα πλοία θα αναλαμβάνουν τους τοπικούς πλόες εξυπηρέτησης των μικρότερων νησιών. Το σύστημα αυτό θα επιτρέψει την καλύτερη αξιοποίηση της χωρητικότητας των πλοίων με την εξασφάλιση ικανοποιητικής για την οικονομική τους εκμετάλλευση πληρότητας, καθώς και της ταχύτητας υπηρεσίας, η σημασία της οποίας αναδεικνύεται με την αύξηση της απόστασης. Αντίθετα, η διαδοχική επίσκεψη πολλών ενδιάμεσων λιμένων από τα ταχύπλοα σκάφη περιορίζει ουσιαστικά το κύριο πλεονέκτημά τους, λόγω του χρόνου που δαπανούν για τον είσπλου και το απόπλου στους ενδιάμεσους προορισμούς.
• Εκτέλεση έργων υποδομής στους λιμένες που θα ορισθούν ως κομβικοί. Υπάρχει ήδη σχετική μελέτη από τον Ε.Ε.ΣΥ.Μ. που περιλαμβάνει:
o Εκβαθύνσεις λιμενολεκάνης και χωριστά κρηπιδώματα αποκλειστικά για τα μεγάλα Ε/Γ-Ο/Γ πλοία των βασικών γραμμών, για τα μικρά Ε/Γ-Ο/Γ πλοία, που θα εξυπηρετούν τα μικρά νησιά και για τα motorships.
o Χερσαίους χώρους αποκλειστικής παραμονής/στάθμευσης και μετεπιβίβασης φορτηγών οχημάτων με τις απαραίτητες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και σημάνσεις
o Οδικές προσβάσεις
o Πιθανή δημιουργία εμπορευματικών σταθμών πολλαπλών χρήσεων, με θέση παραβολής φορτηγού και/ή πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, με κατάλληλους αποθηκευτικούς χώρους
o Υπηρεσίες πληροφορικής/τηλεματικής, όπως π.χ. ο. έλεγχος της ναυσιπλοΐας.
Αντίστοιχες υποδομές προβλέπονται για τους λιμένες σημαντικής κίνησης, ενώ και οι λιμένες των μικρών νησιών έχουν άμεση ανάγκη αναβάθμισης της υποδομής τους.
Η εφαρμογή του παραπάνω μεγαλεπήβολου αλλά και απαραίτητου σχεδίου για τις εγχώριες μεταφορές αναμένεται ότι θα διατηρήσει το ρόλο των φορτηγών οχημάτων για τη διακίνηση εμπορευμάτων με συμβατικά (όχι ταχύπλοα) Ο/Γ πλοία κλειστού τύπου. Η απουσίας της απαίτησης ταχείας διακίνησης για τα περισσότερα από τα εμπορεύματα, σε συνδυασμό με το μειωμένο κόστος της μεταφοράς με συμβατικά πλοία συνηγορούν υπέρ αυτής της διαδικασίας μεταφοράς. Πολλά από τα Ε/Γ -Ο/Γ πλοία που χρησιμοποιούνται σήμερα στις βασικές γραμμές είτε θα χρησιμοποιηθούν για την αποκλειστική μεταφορά φορτηγών οχημάτων και/ή ασυνόδευτων φορτίων ή θα υποχρεωθούν να αλλάξουν δρομολόγια.
Τα μικρά νησιά θα εξυπηρετούνται αποκλειστικά μέσω των κομβικών λιμένων, με Ε/Γ – Ο/Γ πλοία κλειστού τύπου μήκους 40-60 m, ταχύτητας 16-18 κόμβων και χωρητικότητας 30 – 50 ΙΧ αυτοκινήτων ή 6 – 10 φορτηγών οχημάτων, τα οποία είναι κατάλληλα για τις καιρικές συνθήκες του Αιγαίου. Τα πλοία αυτά θα διαθέτουν κατάλληλα μέσα για την ταχεία φορτοεκφόρτωσή τους. Η προτεινόμενη δομή των ακτοπλοϊκών μεταφορών θα περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τις ανάγκες χρηματοδότησης των δρομολογίων προς τους προορισμούς περιορισμένης κίνησης, αφού τα δρομολόγια αυτά και κοντινά θα είναι και θα εξυπηρετούνται από μικρότερα πλοία, αυξάνοντας ταυτόχρονα την πληρότητά τους..
Η διακίνηση χύδην φορτίων, ενσακκισμένων και μοναδοποιημένων φορτίων (εμπορευματοκιβωτίων, παλετών) και υγρών καυσίμων στα νησιά, καθώς και επικινδύνων φορτίων θα αναληφθεί από μικρά φορτηγά πλοία (motorships), χωρητικότητας 500 – 1000 κόρων και ίδια μέσα φορτοεκφόρτωσης, μέσω κυκλικών διαδρομών στο νησιωτικό χώρο. Η κατάλληλη οριοθέτηση των δρομολογίων θα επιτρέψει τη βέλτιστη αξιοποίηση των πλοίων αυτών.
Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, αν και γίνεται αναφορά κυρίως σε νησιωτικούς λιμένες, είναι σαφές ότι αρκετοί από τους λιμένες παρακτίων πόλεων μπορούν να ενταχθούν στο προτεινόμενο σύστημα συγκοινωνιών, αυξάνοντας το βαθμό χρησιμότητας του συστήματος και παρέχοντας εναλλακτικές λύσεις στις μεταφοράς δια ξηράς.
Κυρίες και κύριοι,
Είναι βέβαιον ότι υπάρχουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης των ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών ώστε να αποτελέσουν βασικό μοχλό εξυπηρέτησης των πολιτών, ιδιαίτερα αυτών που κατοικούν μόνιμα σε νησιά, να συμβάλουν στην υποστήριξη και αναβάθμιση των τουριστικών υπηρεσιών και να δημιουργήσουν προϋποθέσεις ανάπτυξης μέσω της εύκολης πρόσβασης σ’ αυτά. Ο ομιλών πιστεύει ακράδαντα ότι ο σωστός και τεκμηριωμένος σχεδιασμός του όλου συστήματος θα καταστήσει την προοδευτική υλοποίηση του εφικτή και αποδεκτή από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.










