/Άρθρο κ. Μιχάλη ΑΔΑΜΑΝΤΙΑΔΗ, Προέδρου Ε.Ε.ΣΥ.Μ για τις επιπτώσεις της υγειονομικής κρίσης στον κλάδο των μεταφορών και το δέον γενέσθαι

Άρθρο κ. Μιχάλη ΑΔΑΜΑΝΤΙΑΔΗ, Προέδρου Ε.Ε.ΣΥ.Μ για τις επιπτώσεις της υγειονομικής κρίσης στον κλάδο των μεταφορών και το δέον γενέσθαι

 

(διαβάστε εδώ τo άρθρο όπως δημοσιεύτηκε στο Logistics & Management σελ. 32-33)

(εδώ μπορείτε να βρείτε το εκτενές πρωτότυπο άρθρο)

 

Η ΚΡΙΣΗ: H υγειονομική κρίση από την πανδημία του νέου Κορωνοιού, που σήμανε συναγερμό σε παγκόσμιο επίπεδο, ανάγκασε όλες σχεδόν τις χώρες, και την Ελλάδα, σε λήψη πρωτόγνωρων περιοριστικών μέτρων στην κυκλοφορία και την γενική συμπεριφορά των πολιτών, δημιουργώντας απίστευτης έκτασης και μεγέθους ανατροπές στην λειτουργία των κρατών και της κοινωνίας και είχε σαν αποτέλεσμα 4.5 εκατομμύρια κρούσματα και 307 χιλιάδες νεκρούς σε παγκόσμιο επίπεδο μέχρι σήμερα[1] καθώς και τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις. Ο οικονομικός αντίκτυπος αυτής της κρίσης αναμένεται να είναι άνευ προηγουμένου. Το ΔΝΤ προβλέπει μείωση του ΑΕΠ κατά περίπου 6% φέτος στις προηγμένες οικονομίες και 3% παγκοσμίως[2], ενώ δεδομένης της αβεβαιότητας γύρω από το πόσο καιρό θα διαρκέσει η πανδημία, η μείωση μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη. Ολόκληροι τομείς της οικονομίας βρίσκονται σε κίνδυνο. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ήδη χάσει την πηγή εισοδήματός τους. O Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ILO) εκτιμά ότι 1,6 δισεκατομμύρια εργαζόμενοι[3], σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού, κινδυνεύουν να χάσουν τα προς το ζην. 

Ένα μεγάλο μέρος των μέτρων αφορούσε, ή και επηρέασε αποφασιστικά, τις μεταφορές, οι οποίες πέρασαν και συνεχίζουν να περνούν, πρωτόγνωρες δυσκολίες, τις οποίες θα προσπαθήσω να παρουσιάσω εν συντομία.   

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: Οι αεροπορικές μεταφορές, είναι μεταξύ αυτών του κλάδου που επλήγησαν περισσότερο από την υγειονομική κρίση. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του EUROCONTROL στο σύνολο οι ευρωπαϊκές πτήσεις γνώρισαν τον μήνα Απρίλιο 2020 πρωτόγνωρη μείωση του μέσου ημερήσιου αριθμού τους της τάξης του 89%. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι σε μία αντιπροσωπευτική ημέρα του μήνα,  την Πέμπτη 16 Απριλίου 2020, εκτελέστηκαν 390 πτήσεις, έναντι 3.129 μίας αντίστοιχης Πέμπτης του Απριλίου 2019. Δέστε παρακάτω σχετικό συγκριτικό πίνακα του EUROCONTROL. 

Σαν συνέπεια, όλα τα αεροδρόμια παγκοσμίως γνώρισαν δραματική μείωση της κίνησης επιβατών. Σύμφωνα με δημοσίευμα της 6ης Μαΐου 2020 του Greek Travel Pages, το Διεθνές Αερολιμένας Αθηνών τον Απρίλιο 2020, γνώρισε τις χειρότερες μέχρι σήμερα επιδόσεις του. Η μείωση επιβατών ήταν της τάξης του 98,9% σε σχέση με το Απρίλιο 2019, ήτοι για ένα συνολικό αριθμό 21.759 επιβατών έναντι περίπου 2.000.000 το ίδιο μήνα του 2019. Παρόμοια τραγική κατάσταση γνώρισαν τον ίδιο μήνα και τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια της Fraport Greece, σύμφωνα πάντα με το ίδιο δημοσίευμα, στα οποία η πτώση της επιβατικής τους κίνησης ήταν της τάξης του 99,3%, διακινώντας 10.064 επιβάτες έναντι περίπου 1.450.000 την ίδια περίοδο πέρσι. Είναι σαφές πως η κρίση απειλεί τη βιωσιμότητα των αεροπορικών εταιρειών. Σχετικοί πίνακες ακολουθούν.

 

Όπως ανέφερε ο κ. Ευτύχης Βασιλάκης, Πρόεδρος της Aegean Airlines, σε διαδικτυακή συζήτηση (webinar) που διοργάνωσε η Endeavor Rething, για την Aegean η οποία ανέστειλε τις πτήσεις της από τις 6 Μαρτίου 2020, θα χρειαστούν δύο έως τρία χρόνια για να επιστρέψει στα επίπεδα προ κρίσης. Αξίζει να αναφερθεί πως η Aegean Airlines, από τις 26 Μαρτίου και για όλη τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων διατήρησε τη διασύνδεση με όλους τους προορισμούς στο εσωτερικό της χώρας, σε περιορισμένες συχνότητες, καθώς και ένα μικρό αριθμό εβδομαδιαίων πτήσεων από Αθηνά προς Βρυξέλλες. Σύμφωνα με πρόσφατη ανακοίνωση, η εταιρεία από τις 18 Μαΐου θα ενισχύει τη συχνότητα δρομολογίων εσωτερικού σταδιακά, ενώ μέχρι τα τέλη Μαΐου, θα προχωρήσει και η επανέναρξη διασύνδεσης  με το Μόναχο, Ζυρίχη, Φρανκφούρτη και Γενεύη, με μικρή κατά αρχήν συχνότητα και θα αυξήσει τις πτήσεις προς Βρυξέλλες, μοναδικός προορισμός εξωτερικού που δεν είχε ανασταλεί. Ειδικοί του χώρου, εκτιμούν πως οι μεγάλες αεροπορικές εταιρείες της Ευρώπης θα χάσουν τουλάχιστον το 50% του κύκλου εργασιών και των επιβατών τους το 2020 σε σύγκριση με το 2019. Στο πλαίσιο αυτό, όλο και πιο έντονα συζητείται η ανάγκη οικονομικής βοήθειας των κρατών στους εθνικούς αερομεταφορείς τους με στόχο την διάσωσή τους και την διαφύλαξη χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Όπως είναι φυσικό, και οι εταιρείες επίγειας εξυπηρέτησης (ground handling) σημείωσαν αντίστοιχες αποδόσεις εισπράττοντας σήμερα μόλις το 1% του κύκλου εργασιών που διέθεταν πριν ξεσπάσει η κρίση[4]. Οι εταιρείες επίγειας εξυπηρέτησης, μαζί με τα αεροδρόμια και τις αεροπορικές εταιρείες, απαρτίζουν το «τρίγωνο» του κλάδου των αερομεταφορών, που η διαχείριση του προσωπικού αποτελεί τον μεγαλύτερο πονοκέφαλο. Υπολογίζεται ότι οι Goldair handling, Skyserv και Swissport, που δραστηριοποιούνται στη συγκεκριμένη αγορά στην Ελλάδα, απασχολούν συνολικά περισσότερα από 3.000 άτομα, αριθμός που αυξάνεται σημαντικά τη θερινή περίοδο. Ενδεχόμενη κατάρρευση του συγκεκριμένου κλάδου, θα καθιστούσε αδύνατη τη λειτουργία των αεροδρομίων, ενώ ιδιαίτερα σοβαρό θα ήταν το πλήγμα και στην εφοδιαστική αλυσίδα, κάτι που θα απαιτήσει στήριξη των θέσεων εργασίας από την Πολιτεία.

ΑΚΤΟΠΛΟΙΑ: Η ακτοπλοΐα θεωρείται ένας ακόμη από τους κλάδους των μεταφορών της χώρας που επλήγησαν περισσότερο από την υγειονομική κρίση με αποτέλεσμα, η βιωσιμότητα των ακτοπλοϊκών εταιρειών να απειλείται δραματικά. Θυμίζω πως οι περιορισμοί που ανακοινώθηκαν στις 20 Μαρτίου 2020 απαγόρευσαν τις μετακινήσεις επιβατών εντός της ελληνικής επικράτειας με πλοία και σκάφη κάθε τύπου αρχικά για την περίοδο ενός μηνός με έναρξη τις 21.3.2020, που τελικά επεκτάθηκε μέχρι τις 25 Μαΐου για όλα τα νησιά και ειδικά για την Κρήτη μέχρι τις 18 Μαΐου. Όπως αναφέρει ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (Σ.Ε.Ε.Ν), στην από 21 Μαρτίου 2020 προς τον Υπουργό Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής, κ. Ιωάννη Πλακιωτάκη, η απαγόρευση μετακινήσεων επιβατών στα νησιά, σε συνδυασμό με την απώλεια της περιόδου του Πάσχα και τις ανύπαρκτες κρατήσεις για τη θερινή περίοδο, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η κίνηση της θερινής περιόδου θα είναι απογοητευτική, που συνήθως μαζί με αυτή του Πάσχα, αποτελεί το 60% του ετήσιου μεταφορικού έργου της ακτοπλοΐας. Στην επιστολή αναφέρεται επίσης στα προβλήματα των ακτοπλοϊκών εταιρειών να αντιμετωπίσουν τα έξοδα των πλοίων και θεωρώντας δεδομένη την ανάγκη διατήρησης των απαραίτητων δρομολογίων στα νησιά, ζητείται οικονομική ενίσχυση των ακτοπλοϊκών εταιρειών, προβλέποντας απώλεια εσόδων των εταιρειών να ξεπερνά τα 290.000.000€ μέσα στο έτος 2020, δηλαδή μία μείωση 45%. Μετά την ανακοίνωση από το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής της 27 Μαρτίου μέτρων στήριξης της Ελληνικής ακτοπλοΐας, ο ΣΕΕΝ επανέρχεται προς τον Υπουργό Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής και ενημερώνει για την συνεχιζόμενη κρίσιμη κατάσταση της ακτοπλοΐας και ζητά επιπλέον μέτρα στήριξης, σημειώνοντας ότι τα υφιστάμενα δεν επαρκούν. Αξίζει να αναφερθεί πως σε όλη τη διάρκεια της κρίσης η ακτοπλοΐα διατήρησε ένα περιορισμένο αριθμό  δρομολογίων στα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου με σχετική οικονομική στήριξη από την Πολιτεία.

ΟΔΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: Οι οδικές εμπορευματικές μεταφορές γνώρισαν σημαντική μείωση των εσόδων κατά την διάρκεια των περιοριστικών μέτρων, η οποία σύμφωνα με την ΟΦΑΕ, εκτιμάται στο 50% σε σχέση με το 2019. Μάλιστα, στην μεταφορά πολλών κατηγοριών εμπορευμάτων (είδη ένδυσης/υπόδησης, ανταλλακτικά οχημάτων, οικοδομικά υλικά, άνθη, κλπ.) η μείωση άγγιξε έως το 100%. Αξίζει να αναφερθεί πως στην περίοδο της κρίσης, οι οδικές εμπορευματικές μεταφορές συνεισέφεραν αποφασιστικά στην αντιμετώπιση της πρωτοφανούς κρίσης εξασφαλίζοντας τον ομαλό εφοδιασμό της αγοράς με είδη πρώτης ανάγκης (τρόφιμα, φάρμακα, κλπ.) και την ζωή των πολιτών. Αντίστοιχα, οι οδικές επιβατικές μεταφορές με τουριστικά λεωφορεία Δ.Χ., ανεστάλησαν πλήρως (100%) κατά την περίοδο ισχύος των περιοριστικών μέτρων, καθώς δεν λειτούργησαν οι διεθνείς λεωφορειακές γραμμές, δεν εκτελέστηκαν εκδρομές και μεταφορές επιβατών σε πολιτιστικές/αθλητικές εκδηλώσεις, με αποτέλεσμα τα έσοδα του κλάδου να είναι μηδενικά. Σαν συνέπεια, οι δραστηριοποιούμενοι στον κλάδο αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας αλλά και για πολλές από τις μικρές επιχειρήσεις τίθεται άμεσα θέμα επιβίωσης. «Στηρίξτε τις οδικές μεταφορές» είναι το κεντρικό μήνυμα της επιστολής που απέστειλε η ΟΦΑΕ στον κ. Πρωθυπουργό, στις 12 Μαΐου 2020, με την οποία ζητά, μεταξύ άλλων, λήψη μέτρων για την διασφάλιση της βιωσιμότητας και της εξυγίανσης του κλάδου των οδικών μεταφορών, ενίσχυση των επενδύσεων σε πιο «καθαρά οχήματα», και σύσταση εθνικού συμβουλίου για εκπόνηση σχεδίου ανάκαμψης και ενίσχυσης του κλάδου.

ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΣ: Σύμφωνα με την έκθεση για τις συνέπειες της πανδημίας του Κορωνοιού στον ευρωπαϊκό σιδηρόδρομο της SCI Verkehr consultancy που δημοσίευσε το Railway Gazette International, η πτώση επιβατών στον ευρωπαϊκό σιδηρόδρομο αναμένεται να είναι μεταξύ 30%-50% για το έτος 2020, ενώ η ανάκαμψη θα είναι σταδιακή. Αντίστοιχα για τα εμπορεύματα αναμένεται μείωση 13%-25% το 2020 που σταδιακά θα βελτιώνεται φτάνοντας έως το 2025 το 10% του όγκου του 2019,. Η πανδημία κόστισε ακριβά και στην ΤΡΑΙΝΟΣΕ, καθώς παρατηρήθηκε μείωση εσόδων κατά 65% τον Μάρτιο και 96% τον Απρίλιο 2020[5].

ΑΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: Από τις μετρήσεις επιβατικής κίνησης του τελευταίου διμήνου προκύπτει δραματική μείωση στα βασικά μέσα μαζικής μετακίνησης Αθήνας και Θεσσαλονίκης που άγγιξε το 90%. Οι περιορισμοί κυκλοφορίας και οι νέοι κανονισμοί χρήσης των ΜΜΜ με περιορισμό του επιτρεπόμενου αριθμού επιβατών και διατήρηση αποστάσεων καθώς και η τηλεργασία,  έφεραν επίσης μεγάλες αλλαγές στις επιβατικές μεταφορές στις πόλεις, που μπορεί να είναι πρόσκαιρες αλλά σε πολλές πόλεις αναμένεται να  αφήσουν το αποτύπωμά τους, όπως πχ. η αύξηση ποδηλατοδρόμων (σε πόλεις του εξωτερικό κυρίως) και μείωση διαθέσιμου χώρου για ΙΧ υπέρ των πεζών και ποδηλατιστών, που θα επηρεάσουν και την Ελλάδα. Ήδη η Αθήνα παρουσίασε το σχέδιο πεζοδρόμησης του κέντρου της με το όνομα «Ο Μεγάλος Περίπατος της Αθήνας». Η πόλη του Λονδίνου σχεδιάζει να απαγορεύσει τα αυτοκίνητα στους πιο πολυσύχναστους δρόμους για να βοηθήσει στη διαχείριση της αναμενόμενης επιστροφής μετακινούμενων στους δρόμους της εμπορικής περιοχής με την χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων. Με την σταδιακή χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων και την κλιμακούμενη συλλογική μας επιστροφή στην κινητικότητα, όλα τα δίκτυα δημόσιων μεταφορών θα πρέπει να προσαρμοστούν σημαντικά για να ανταπεξέλθουν. Χαρακτηριστική της κατάστασης, είναι η δήλωσή στο France Inter στις 24/04/2020, της Κας Catherine Guillouard, Προέδρου και CEO του φορέα δημόσιων μεταφορών του Παρισίου (Régie Autonome des Transports Parisiens – RATP), η οποία προειδοποίησε για την μειωμένη ικανότητα εξυπηρέτησης του κοινού με τα μέσα μαζικής μεταφοράς της πόλης δεδομένης της ανάγκης διατήρησης της κοινωνικής αποστασιοποίησης μεταξύ επιβατών, με αποτέλεσμα, με την χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων από τις 11 Μαΐου, το σύστημα των αστικών μεταφορών επιβατών του Παρισιού να είναι σε θέση να εξυπηρετεί μόνο 2 εκατομμύρια ταξίδια ημερησίως, σε σύγκριση με τα 8 εκατομμύρια που προβλέπονται για αυτή την περίοδο, ενώ το 70% των υπηρεσιακών δυνατοτήτων του φορέα θα έχει τεθεί σε λειτουργία. Πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο θα αντιμετωπίσουν παρόμοιες καταστάσεις. 

ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ – ΛΙΜΑΝΙΑ: Το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Βιωσιμότητας Λιμένων και η Διεθνής Ένωση Λιμένων (WPSP-IAPH), μετά από συλλογή πληροφοριών από 67 λιμάνια σε όλο τον κόσμο ύστερα από την έναρξη της κρίσης,  ενημέρωσε πως η έρευνα της πρώτης εβδομάδας, 6 – 12 Απριλίου 2020, έδειξε σταθερούς συνολικούς όγκους φορτίου λιμένων και σημαντικά μειωμένες προσεγγίσεις επιβατών και κρουαζιερόπλοιων. Τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων ιδιαίτερα, εξακολουθούν να προσεγγίζουν σε λιμάνια μεταφέροντας φορτίο εισαγωγής για τοπική κατανάλωση, αντιμετωπίζοντας όμως καθυστερήσεις με τα περισσότερα φορτία να εξακολουθούν να αποθηκεύονται σε χώρους που διαθέτουν τα λιμάνια. Στις ίδιες περιπτώσεις, οι προσεγγίσεις Tankers και RO-RO, μειώθηκαν σημαντικά λόγω των περιορισμών στην άμεση παράδοση, ενώ σχεδόν μηδενίστηκε η κίνηση πλοίων που μεταφέρουν αυτοκίνητα (car carriers). Για τα πλοία χύδην φορτίου που μεταφέρουν βασικά εμπορεύματα, η κατάσταση αναφέρεται ως σταθερή. Εν τέλει, πάνω από το 40% των λιμένων βιώνουν μέτρια μείωση (5% – 25%) με ορισμένα πιο σημαντικές μειώσεις (άνω του 25%) στον αριθμό προσεγγίσεων. Η σχετική έκθεση (WPSP-IAPH), της περιόδου 28 Απριλίου – 3 Μαΐου 2020, που εστίασε στους ευρωπαϊκούς λιμένες, αποκαλύπτει ότι πολλοί από αυτούς αισθάνονται ήδη μεγαλύτερο αντίκτυπο στις μειωμένες προσεγγίσεις φορτηγών πλοίων, που ανέρχονται περίπου στο 20%. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το πρώτο τρίμηνο που ανακοινώθηκαν για το Λιμάνι του Πειραιά, η διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων μέσω των προβλητών που εκμεταλλεύεται η ΣΕΠ (Σταθμός Εμπορευματοκιβωτίων Πειραιά), θυγατρική της Cosco Shipping Ports, υποχώρησε κατά 2,4% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2019, με το συνολικό μέγεθος να διαμορφώνεται σε 1.215.875 εμπορευματοκιβώτια, από 1.246.007 πέρυσι[6]. Στο Λιμάνι Θεσσαλονίκης, η διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων και συμβατικού φορτίου για το μήνα Μάρτιο σημείωσε μείωση της τάξεως του 11% και 2.5% αντίστοιχα, σε σχέση με το έτος 2019. Οι προβλέψεις διακίνησης από το Σταθμό Εμπορευματοκιβωτίων και το Συμβατικό Λιμάνι για τον Απρίλιο 2020 μιλούσαν για μείωση 12% και 24% αντίστοιχα, συγκριτικά με το Έτος 2019. Καθώς οι αρνητικές επιπτώσεις θα γίνονται όλο και πιο εμφανείς το β’ τρίμηνο του 2020 η αντίστοιχη διακίνηση αναμένεται να παρουσιάσει μείωση κατά 12% και 27% αντίστοιχα, σε σύγκριση με το β’ τρίμηνο του 2019[7]. Αντίθετα, το Λιμάνι της Ελευσίνας, όπως ανέφερε ο κ. Απόστολος Καμαρινάκης, Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΛ Ελευσίνας σε πρόσφατη προσωπική επικοινωνία, το τρίμηνο Φεβρουάριος – Απρίλιος 2020, σημείωσε αύξηση 17% στην διακίνηση γενικού και χύδην φορτίου. 

ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ-ΤΑΧΥΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: Στο χώρο της εφοδιαστικής και των ταχυμεταφορών, που επίσης δοκιμάστηκαν στην περίοδο τη υγειονομικής κρίσης, οι επιχειρήσεις και η αγορά γνώρισε σημαντικές προκλήσεις. Με δεδομένο ότι τα Super Markets συνέχισαν να λειτουργούν σε όλο το διάστημα της κρίσης,  οι επιδόσεις των μεταφορικών εταιρειών και 3PL που ασχολούνται με τα τρόφιμα ήταν καλύτερες. Μεταφορικές εταιρείες και εταιρείες logistics που είχαν πελάτες μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου τροφίμων και προϊόντων υγείας διαπίστωσαν άνοδο του έργου τους μέχρι και 11,9% από την αρχή της χρονιάς ως και τις 26 Απριλίου[8]. Επίσης τα μέτρα είχαν σαν αποτελέσματα τη στροφή ενός μέρους των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο (e-commerce). Γενικότερα παρατηρήθηκε αύξηση των χρηστών e-commerce και online αγορές, στη χώρα μας, και διεθνώς. Ειδικότερα στην Ελλάδα η αύξηση αφορούσε ένα ευρύτερο φάσμα προϊόντων (διατροφής, αξεσουάρ καθαρισμού, γυμναστικής, γραφείου κλπ.), πέραν αυτών που θα θεωρούσαμε παραδοσιακών (ένδυση, υπόδηση, ηλεκτρικά & ηλεκτρονικά), που συγκρινόμενη με άλλες χώρες υστερούσε σημαντικά. Η εκρηκτική άνοδος του ηλεκτρονικού εμπορίου στην Ελλάδα ωφέλησε τις εταιρείες ταχυμεταφορών, και τις επιχειρήσεις που δέχονται ηλεκτρονικές παραγγελίες, όπου παρατηρήθηκε κατακόρυφη αύξηση των παραγγελιών που συνοδεύτηκε από σημαντική άνοδος του αριθμού αποστολών και εσόδων. Από την άλλη πλευρά, δημιούργησε πρόσθετες απαιτήσεις σε στόλο, ανθρώπινο δυναμικό και μηχανοργάνωση, ενώ δεν έλειψαν τα παράπονα των πελατών για καθυστερήσεις και πλημμελή ενημέρωση. Σύμφωνα με στελέχη της ACS[9], η αύξηση στις κατ’ οίκον παραδόσεις ανήλθε στο 80% την περίοδο μέσα Μαρτίου – μέσα Απριλίου, σε σχέση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Επίσης η εταιρεία προέβη σε αγορά ή/και εκμίσθωση περισσότερων μέσων μεταφοράς και αύξησε τους διαθέσιμους αποθηκευτικούς χώρους και το ανθρώπινο δυναμικό της προκειμένου να ανταποκριθεί στην αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών. Κατά το διάστημα του lockdown η εταιρεία εξυπηρέτησε περισσότερους από 3.500.000 παραλήπτες. Στον διεθνή χώρο ταχυμεταφοράς, η DHL, FedEx και UPS, σύμφωνα με πληροφορίες από την αγορά και σχετικές αναρτήσεις στις ιστοσελίδες τους, συνέχισαν σε όλη τη διάρκεια της κρίσης να εκτελούν την πλειονότητα των υπηρεσιών τους με τα ίδια αναμενόμενα χρονοδιαγράμματα παράδοσης, παρά την αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών ταχυμεταφοράς περί το 60%. Όπως και στην περίπτωση της ACS, έκαναν τις αναγκαίες διορθωτικές κινήσεις προκειμένου να μπορούν να ανταποκριθούν στην αυξημένη ζήτηση.

ΔΕΟΝ ΓΕΝΕΣΘΑΙ: Παρόλο που είναι νωρίς ακόμη για την εξαγωγή συμπερασμάτων ύστερα από ένα τόσο πρωτόγνωρο, απρόσμενο, μεγάλου μεγέθους και παγκόσμιας εμβέλειας φαινομένου, το οποίο μάλιστα βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη και δεν έχει ολοκληρωθεί ο κύκλος του, υπάρχουν σίγουρα κάποιες αρχικές σκέψεις για το τι πρέπει να γίνει στον κλάδο των μεταφορών την επόμενη μέρα, τις οποίες και παραθέτω.      

Πρώτο και κύριο είναι, χωρία αμφιβολία, η ανάγκη για οικονομική στήριξη από την πολιτεία όλων των κλάδων των μεταφορών και σχετικών υποδομών τους που επλήγησαν από την υγειονομική κρίση του Κορωνοιού, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιβίωσή τους, η ομαλή λειτουργία των μεταφορών της χώρας και οι θέσεις εργασίες των απασχολουμένων σε αυτόν.

Μεταξύ των πρώτων, οι αερομεταφορές και η ακτοπλοΐα που επλήγησαν ιδιαίτερα από την κρίση. Tο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» και η Fraport Greece έχουν ήδη ζητήσει αναστολή συμβατικών υποχρεώσεων από τις συμβάσεις παραχώρησης ενώ οι εγχώριες αεροπορικές εταιρείες (Aegean, Ellinair, Air Mediterranean), όπως και οι συνάδελφοί τους σε άλλες χώρες, ζητούν και έχουν ανάγκη απευθείας κρατικής υποστήριξης. Αντίστοιχα, και οι ακτοπλοϊκές εταιρείες, ζήτησαν και έλαβαν σειρά διευκολύνσεων, ενώ εκκρεμεί ακόμη η πλήρης ικανοποίηση και άλλων σχετικών αιτημάτων τους.

Άλλοι κλάδοι των μεταφορών όπως οι οδικές μεταφορές, αλλά και οι σιδηροδρομικές, έχουν επίσης ανάγκη υποστήριξης από την πολιτεία όπως αναφέρεται προηγούμενα, εν είδη παροχής οικονομικών επιχορηγήσεων, διευκόλυνση πρόσβασης σε χρηματοδοτικά εργαλεία για την κάλυψη λειτουργικού κόστους και ενίσχυση των επενδύσεων σε πιο «καθαρά οχήματα», που αποτελεί το κεντρικό  μήνυμα της επιστολής της ΟΦΑΕ στον κ. Πρωθυπουργό, με αίτημα την στήριξη των οδικών μεταφορών.

Προκειμένου να μετριαστούν οι απώλειες για τον αεροπορικό και ακτοπλοϊκό κλάδο και να τονωθεί η ζήτηση ενόψει καλοκαιριού, θα ήταν πολύ χρήσιμο επίσης, να εξεταστεί η δυνατότητα μείωσης του ΦΠΑ στα εισιτήρια των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών εταιρειών, κάτι που όπως πληροφορούμαστε μελετά ήδη το οικονομικό επιτελείο της Κυβέρνησης.

Επίσης θα απαιτηθεί εις βάθος αναθεώρηση του υφιστάμενου Ακτοπλοϊκού Δικτύου (ελευθέρων και χρηματοδοτούμενων γραμμών) με στόχο την ανάπτυξη ενός βιώσιμου συστήματος ακτοπλοϊκών νησιωτικών συνδέσεων και εμπορευματικών μεταφορών, στη βάση ενός στρατηγικά δομημένου δικτύου που θα περιλαμβάνει Περιφερειακούς Συγκοινωνιακούς Κόμβους Νήσων, στο πλαίσιο ενός συστήματος που να συνδυάζει, τη συνεργασία κομβικών γραμμών και ακτινικών ή/και περιφερειακών συνδέσεων μέσω ανταποκρίσεων «Hub and Spoke» και τον συνδυασμό μεταφορικών μέσων. Το σχέδιο πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εποχική ζήτηση των ακτοπλοϊκών υπηρεσιών (με 2 ή τρεις περιόδους δικτύωσης: θερινή, μέση και χειμερινή περίοδο), να προβλέπει την σταδιακή ανάπτυξή του, βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και να αξιοποιεί τα διδάγματα από την παρούσα κρίση, περιλαμβάνοντας και πρόταση ενός ελάχιστου, κοστολογημένου δικτύου ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών και εμπορευματικών μεταφορών στα νησιά σε περιόδους κρίσης. Ήδη με πρωτοβουλία του Ε.Ε.ΣΥ.Μ και σε συνεργασία με τον Σ.Ε.Ε.Ν, έχει συσταθεί μία Ομάδα Εργασίας ειδικών για την Ακτοπλοΐα, η οποία, πολύ πριν από την παρούσα κρίση, έχει επεξεργαστεί πρόταση Μεθοδολογίας, Στόχων, Προϋποθέσεων και Προδιαγραφές εκπόνησης μιας τέτοιας εργασίας, την οποία έχει θέσει υπόψη του κ. Ιωάννη Πλακιωτάκη, Υπουργού Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής, ζητώντας στήριξη για την υλοποίησή της και αναμένει απάντηση. 

Θα πρέπει ακόμα να προωθηθούν οι βιώσιμες Αστικές Εμπορευματικές Μεταφορές – City Logistics και σχετικά σχέδια και να εξασφαλιστούν χρηματοδοτικοί πόροι υλοποίησής τους σε όλες τις μεγάλες πόλεις της χώρας, κάτι που λείπει στη χώρα μας και που θα μπορούσε να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση παρόμοιων κρίσεων, βελτιώνοντας παράλληλα την καθημερινή ζωή των πόλεων, που σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα ζωής των καταναλωτών αλλά και την διαθεσιμότητα και ποιότητα των αγαθών στις αγορές τους. Ο Ε.Ε.ΣΥ.Μ, με την συμβολή ειδικών, επεξεργάστηκε ένα σχετικό έγγραφο βάσης (Concept Note) με σκοπό να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του θέματος και να συμβάλλει στην υλοποίηση σχετικών δράσεων που σκοπεύει να προωθήσει από κοινού με τα μέλη του και άλλους συνεργαζόμενους φορείς. Μόλις πριν λίγες μέρες ο Ε.Ε.ΣΥ.Μ διαβίβασε το έγγραφο αυτό στην ηγεσία του Υπουργείου Υποδομών & Μεταφορών, στην Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και στην Κεντρική Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος (ΚΕΕΕ), μαζί με πρόσκληση συνεργασίας για ανάληψη κοινών δράσεων.

Θα πρέπει επιπλέον να εκπονηθούν Σχέδια εναλλακτικής εφοδιαστικής για περιόδους κρίσεων μεγάλης αύξησης της ζήτησης παραδόσεων κατ’ οίκον και τη διανομή προϊόντων από τις επιχειρήσεις ειδών διατροφής (Super Markets, μικρά σημεία λιανικής) και ταχυμεταφορών.

Επίσης θα πρέπει να προωθηθεί η ψηφιοποίηση των μεταφορών, σαν εργαλείο μείωσης της διοικητικής γραφειοκρατίας και διευκόλυνσης των μεταφορών καθιστώντας ταυτόχρονα ευκολότερο τον συνδυασμό μεταφορικών μέσων στο πλαίσιο των πολυτροπικών μεταφορών εμπορευμάτων και επιβατών, εθνικών και διεθνών και εφαρμογής ευφυών συστημάτων μεταφορών. Ήδη ομάδα εμπειρογνωμόνων του Ε.Ε.ΣΥ.Μ επεξεργάζεται σχετική πρόταση που σχεδόν έχει ολοκληρωθεί, και που σύντομα αναμένεται να υποβληθεί στις αρμόδιες Αρχές και συνεργαζόμενους φορείς για υλοποίηση.     

Επίσης η τεχνολογία και ο αυτοματισμός θα πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία της αποδοτικής λειτουργίας των εμπορευματικών μεταφορών, Logistics και e-commerce, με ανάλογη υποστήριξη των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων, για την επιτυχημένη μετάβαση στην εποχή του ηλεκτρονικού εμπορίου το οποίο αναμένεται να γνωρίσει περαιτέρω ανάπτυξη και στην μετά Κορωνοϊό εποχή.

Παράλληλα θα πρέπει η ανάγκη για διεθνή επαγγελματικά ταξίδια να ελέγχεται πιο προσεκτικά και όπου είναι δυνατόν να αντικαθίσταται από τις τηλεδιασκέψεις.

Επίσης πρέπει να συσταθεί ένα Εθνικό Συμβούλιο Μεταφορών με στόχο την επεξεργασία σχεδίου ανάκαμψης από την κρίση, ενίσχυσης και εκσυγχρονισμού του κλάδου των μεταφορών αλλά και συντονισμού δράσεων με την συμμετοχή εκπροσώπων σχετικών φορέων και επιχειρήσεων και ενθάρρυνση της μεταξύ τους συνεργασίας.

Δεδομένου ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσο καιρό θα πρέπει να κρατήσουν τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης, προκύπτει αβίαστα πως όλοι οι τομείς της οικονομικής μας ζωής θα πρέπει να διευκολύνουν την τηλεργασία, σε συνδυασμό με το ευέλικτο ωράριο εργασίας, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, για όσο χρονικό διάστημα χρειάζεται.

Η Πολιτεία, οι επαγγελματίες και οι αρμόδιοι φορείς των μεταφορών πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τους το ενδεχόμενο δεύτερο κύμα της πανδημίας που, σύμφωνα με επιστημονικές πηγές, αναμένεται το Σεπτέμβριο, ώστε η κοινωνία εν γένει και οι μεταφορές ειδικότερά, να θωρακιστούν όσο το δυνατόν καλύτερα για μην βρεθούμε εκ νέου αντιμέτωποι με ένα δεύτερο κοινωνικοοικονομικό σοκ απροετοίμαστοι.

Πιστεύω ότι είναι απαραίτητο να εξετάσουμε επίσης, το συντομότερο δυνατόν, τις διαφορετικές επιρροές στο μέλλον της κινητικότητας σαν συνέπεια της υγειονομικής κρίσης και της εφαρμοζόμενης κοινωνικής αποστασιοποίησης για την ελαχιστοποίηση της εξάπλωσης της επιδημίας, και με βάση και τα διδάγματα που αποκομίσαμε από την παρούσα κρίση, να εντοπίσουμε τις κατάλληλες απαντήσεις και πολιτικές στην μελλοντική εξέλιξή της.

Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω καθώς και τις σημαντικές συνέπειες της κρίσης στην οικονομία και την απασχόληση σε διεθνές επίπεδο, δεν θα πρέπει να μας παραξενέψει το ενδεχόμενο εκτροπής πόρων από τους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών από άλλους τομείς στην υγεία και πιθανά στην εκπαίδευση, καθώς και μία παράλληλη προσπάθεια βοήθειας της επανεκκίνησης της οικονομίας με δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές και άλλες δραστηριότητες, με ισχυρούς οικονομικούς πολλαπλασιαστές και πολλαπλασιαστές απασχόλησης. Επιστροφή δηλαδή στην θεωρία του Keyns.                

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο να προσφέρει σημαντική ανακούφιση στον κλάδο των μεταφορών και να συμβάλει στις προσπάθειες που καταβάλλονται για επιστροφή την κανονικότητα μετά την πανδημία του Κορωνοιού Covid-19, ενέκρινε δέσμη μέτρων επίλυσης πρακτικών προβλημάτων, άρσης διοικητικών επιβαρύνσεων και αύξησης της ευελιξίας του κλάδου[10]. Το εν λόγω πακέτο περιλαμβάνει μέτρα για την υποστήριξη των αερομεταφορών, του σιδηροδρόμου, της ναυτιλίας, της εσωτερικής ναυσιπλοΐας και των οδικών μεταφορών, διασφαλίζοντας ότι κανένας κλάδος δεν θα πληγεί περισσότερο από άλλο, ενώ πρόσθετες προτάσεις ενδέχεται να ανακοινωθούν τις επόμενες εβδομάδες.

Τέλος δεν θα ήθελα να παραλείψω, πως τα  περιοριστικά μέτρα έφεραν και κάποια απτά, βραχυπρόθεσμα οφέλη τα οποία εύστοχα επεσήμανε η κα Olga Algayerova, Under-Secretary-General, United Nations, Executive Secretary UNECE, σε σχετικό άρθρο της που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Οικονομικής Επιτροπής για την Ευρώπη του ΟΗΕ (UNECE), με τίτλο « Time to rethink the way we work and travel ». Η κυκλοφοριακή συμφόρηση εξαλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό. Η ατμοσφαιρική ρύπανση – υπεύθυνη για πάνω από 7 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο – μειώθηκε. Σημαντικές μειώσεις της κυκλοφορίας συνέβαλαν στην μεγαλύτερη από ποτέ μείωση των εκπομπών CO2, ενώ επίσης προσέφερε μια ευπρόσδεκτη ανάπαυλα στα ιδιαίτερα πιεσμένα οικοσυστήματα. Όσον για την οδική ασφάλεια, τον Μάρτιο του 2020 σημειώθηκε ετήσια μείωση των θανάτων από τροχαία κατά περίπου 40% στη Γαλλία και τη Σουηδία και κατά 56% για τη Νέα Υόρκη, αλλά και αντίστοιχα αποτελέσματα σημειώθηκαν παγκοσμίως.

Ορισμένα από αυτά τα βραχυπρόθεσμα οφέλη μπορούν να επεκταθούν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Για να επιτύχει αυτό, δεν πρέπει να επιστρέψουμε στις συνήθεις δραστηριότητές μας (business as usual). Πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να εργαστούμε με εξυπνότερο και πιο συνδεδεμένο τρόπο, διατηρώντας παράλληλα μια αποτελεσματική, ασφαλή και αξιόπιστη κινητικότητα, με άλλα λόγια, βιώσιμη.

[1] Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), Situation Report – 118, 17 May 2020

[2] IMFBlog – The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression, by Gita Gopinath, April 14, 2020

[3] ILO, COVID-19: Stimulating the economy and employment-Press release, 29 April 2020

[4] ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, 11.05.2020

[5] Περιοδικό metaforespress 4 Μαΐου 2020

[6] Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ -ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 30.04.2020

[7] naftemporiki.gr, 21 Απριλίου 2020

[8] metaforespress 8 Μαΐου 2020

[9] metaforespress 7 Μαΐου 2020

[10] https://www.eesym.gr/tourism-and-transport-commissions-guidance-on-how-to-safely-resume-travel-and-reboot-europes-tourism-in-2020-and-beyond/